La taliyaha Madaxwayne Siilaanyo ee deegaanadda Bariga Fu'aad Aadam Cadde waxa uu ka dhawaajiyey inaanay wali fari ka qodnayn saamigii ay xaqa u lahaayeen beesha gobolka Sool, kaas oo tilmaamay inaanay mihiim ahayn Wasiirnimadu, isla markaana tibaaxay in beeshiisu wali ku dulman tahay Saami qaybsiga beelaha Somaliland.

Ugu horayna Fu'aad isaga oo arimahaas iyo kuwo kale oo badan ka hadlaya, kana warbixinaya xaalada deegaanadda uu ku sugan yahay hada, waxa uu hadalkiisa ku bilaabay, "Deegaankan xaalkoodu wuu iska wanaagsan yahay oo Raxmaadkii Roobkuna wuu u da'ay Alle Mahadi ha ka gaadhee, mida kale waa deegaamo aanay cid dadka dhexdhexaadisaana aanay  joogin oo dadka ayuun baa iyagu meeshan woxooga kala gurgurta, markaa waxaan ku soo koobayaa ma jirto meeshan cid ku dhexjirta dadkan walaalaha ah ee Ilaahay halkan ku wada uumay haday dawlad ahaan lahayd iyo haday cid kale ahaan lahaydba. Mida kale deegaanka wax aan ahayn dad la kala dilay oo iyagana laga badalamay mooyaane wax kale oo dhibaato ah oo ka taagan ma jiraan oo dadku way wada yaalaan oo waa la isku dhexjiraa, isla markaana reerba reer ayuu la dagan yahay".

Fu'aad Aadan Cadde isaga oo hadalkooda sii watana, waxa uu yidhi, "Horta meesha ugu daran ee la rabo in nabad laga dhaliyo waa Buuhoodle iyo Qori-lugad, Saleebaan Xaglo-toosiye-na waan soo dhawaynayaa xilkaa loo magacaabay, labadii maalmood ee uu marna Hargeysa ka soo noqday maalina Caynabo imanayey labadaas cishoba waxaan ka tagay Xudun oo waxa aan socday 200KM sidii aan maalintaas u soo dhaweeyey ayaan maantana u soo dhawaynayaa. Maalintaas waan hadlay oo waxaan idhi qof darajo lagu tolaa waxba ma sheegayso ee waxa la inooga baahan yahay inaynu nabada u guntano oo aynu wakhti galino oo dadka la isku soo dhaweeyo, Xaglo-toosiye qof ahaan nabada horena waxbuu uga qabtey oo waa geesi, isla markaana hadeerna wuu ka qabanayaa ayaan aaminsanahay, markaa inkasta oo ay naga fogyihiin anaga deegaanadaasi hadana colaada iyo dhibaatada ka dhacdaa dadka oo dhan way saamaynaysaa, markaa waxaan leeyahay nabada halaga wada qaybqaato. Mida kale Wasiir Saleebaan Xaglo-toosiye waxa uu u baahan yahay in lagala shaqeeyo nabada oo waliba dawlada uu ka midka yahay ay gacan wayn ku siiso".

S: Xaglo-toosiye maadaama oo uu Wasiirnimadiisa ka hor uu talaabooyin horleh qaaday haday ahaan lahayd Ciidamadii dib loo soo qaaday iyo haday ahaan lahayd Maxaabiistii badnayd ee uu hadhka cad kala baxay Jeelka Madheera, miyaanu idinka Saamayn badnayn adiga (Fu'aad), Wasiir Xaabse, Guddoomiye Baashe iyo Masiiliyiinta beeshiisa ee Siyaasada kaga soo horeeyey?

J: Horta wax badan ayuu Xaglo-toosiye qabtey oo ciidankiina dib waatii looga soo qaaday anagu aanu inta badan baryeynay, isla markaana aanu Madaxwaynaha iyo cidkastaba baryeynay oo arintaas waan qirayaa oo isaga ayaa ka soo qaaday Ciidamada deegaankaas oo shuruudihii uu Madaxwaynaha la galay ayey ka mid ahayd, arintaas wuu ku mahadsanyahay oo dawladda ka yeeshayna way ku mahadsan tahay. Mida kale 73 Maxbuus oo xidhnaa isagaa ku guulaystay in xoriyadoodii loo soo celiyo oo isagaa kaxaystey, waa run oo wuu nagaga dheereeyey labadaba, nabadana Ilaahay baa haya oo raganimadiisa iyo dadaalka uu nabada u galayna waanu ku faanaynaa oo waanu u ducaynaynaa Saleebaan Xaglo-toosiye, kamana xumin dadaalka uu galay.

S: Maadaama oo aad in badan ka hadashay Saami-qaybsiga beelaha Somaliland, isla markaana beesha aad ka soo jeedo Wasiir cusub u soo kordhay, ma is leedahay Saamigii beesha Dhulbahante Miisaan wayn ayaa ku soo kordhay?

J: Saami Dhulbahante u soo kordhay iska daayoo wax intii hore ka wayn ayaa ka maqan, dawladnimadu waa Afar Rukun oo waawayn oo dalka laga xukumaa, Madaxwaynaha, Guurtida, Wakiiladda iyo Maxkamadda sare, miyaad midna ku haysaa Dhulbahante oo Todobada Wasiir ee ugu wayn miyaad midna ku haysaa Dhulbahante oo wax alaala waxa hay'ad Madaxbanaan dalka ka jirta ama Baan ha noqoto ama Hantidhawr ha noqotee miyaad midna ku haysaa reer Sool iyo reer Buuhoodle? Markaanu Saamiga Dhulbahante ka doodno waxa nala yidhaahdaa waad mudan tihiin oo ilaa wakhtigii Maxamed Xaaji Ibraahim Cigaal ayaa hadalkaas la ila hortaagnaa. Markaa waxa aan Marxuum Cigaal (AHN) iyo ragii ka danbeeyeyba aan waydiiyey waar ma in anaga nala baadi-doonaa mise waa in Somaliland siday ku hagaagayso la baadi doono?

Anigu waxaan aaminsahay Dhulbahante waxay dani ugu jirtaa Somaliland inay ka mid noqdaan, Somaliland-na waxay dani ugu jirtaa in dadkeedu ay midoobaan oo waxyaabaha aan ka fikiro waxa ka mid ah waar tolow hadii aad rabtaan inaad goosataan oo aad dal xor ah noqotaan Ma Isaaq-baa kalidii goosanaya, mise waa la wada goosanayaa si Koonfur la iskaga celiyo. Imika hadii Koonfur lala hadlayo oo la inagu khasbaba inaynu Federaal noqono ma inaka oo dhan ayey ku fiican tahay oo wada socono Waqooyi oo dhami oo Koonfur iska celina, mise cid gaar ah ayaa wada-hadalada galaysa oo dadka kale looma baahna?

Waxyaabaha aan la yaabo waxa ka mid ah, 22 sano oo dhawdhaw ayeynu gooni isku taag sheeganaynay, walina dawladeena iyo Warbaahinteena iyo dadkeenuba wali caruurnimo ayaa inagu jirta, waxyabaha aad la yaabayso waxa mid ah nin la yidhaahdo Yuusuf Garaad oo aanan anigu aqoon u lahayn ayaa Hargeysa yimid, Alle ha u naxariistee saaxiibkii oo dhintey oo ahaa Abwaan Gaariye oo cid wal oo Soomaali ahi u barooratey  ayuu aaskiisa yimid, waxaan Jaraa'idadeena ku arkay waxa iska taxtaxaashaya Magaalada Hargeysa nin Madaxwayne isku sharaxay, oo Xabaalo ayaa maalin walba la soo qodayaa. Waar adeerow ma cid aan la dilin ayaa jirta, Baroortan Isaaq ee maalin walba joogta ee Xabaalaha la soo qodayo, Shan daqiiqo dabadeedna la odhanayo Mujaahid miidhan ayaanu nahay oo Libaax miidhan ayaanu nahay, waxa isku kay qabanwayday faanka Isaaq iyo ba'nay oo waa nala dilay oo waa nala baabiiyey. Waxa aad dadkeena iyo dawladeenaba moodaa inaanay si dhab ah u hadlaynin.

S: Sidaad u aragtaa Go'aankii ka soo baxay shirkii golaha Wasiirada ee xukuumadu ku faantey inay 70% halkeebaad adigu ka taagan tahay qiimayntaa dawladu ku sheegatey inay balanqaadkoodii 30% uga hadhsan tahay?

J: Arimahaas ma jecli inaan ka hadlo, laakiin degmadan aan hada joogo ee Xudun oo dalka ka mid ah ayuun baan ka hadli karaa, midna ku darsoo waxan Hargeysa, Berbera iyo Burco laga qabanayey Telefishanada waan ka arkayey. Mida kale deegaankan aan joogo Iskuulkii Secondary-ga dayrkiisii Ingiriiskii dhisay oo dunsan cid ii samaysa ma hayo, markaa anigu horumar aan ka markhaati furi karaa ma jiro.